अपडेट: 20 जून 2026  |  ⏱️ वाचन वेळ: 5 मिनिटे  |  ✍️ Today News टीम

RE-NEET च्या आधी भारतात Telegram Ban, Telegram CEO Pavel Durov यांचे Reliance वर आरोप का?

भारतात NEET-UG 2026 पुनर्परीक्षा (Re-NEET) होण्याआधी अचानक Telegram अॅपवर बंदी घालण्यात आल्याने मोठी खळबळ उडाली आहे. या निर्णयानंतर Telegram चे संस्थापक आणि CEO Pavel Durov यांनी थेट भारतातील बड्या उद्योगसमूह Reliance वर गंभीर आरोप केले असून, हे प्रकरण आता तंत्रज्ञान, राजकारण आणि स्पर्धेच्या वादात अडकले आहे.

चला, सविस्तर जाणून घेऊया की ही बंदी का घालण्यात आली, Durov यांचे नेमके आरोप काय आहेत आणि Reliance व Meta यांचा यात काय संबंध सांगितला जात आहे.

🚫 Telegram बंदीचे कारण काय?

मे महिन्यात झालेल्या NEET-UG परीक्षेत प्रश्नपत्रिका लीक झाल्याच्या तक्रारींमुळे National Testing Agency (NTA) ने ती परीक्षा रद्द केली होती. आता 21 जून 2026 रोजी पुनर्परीक्षा (Re-NEET) होणार आहे. या पुनर्परीक्षेपूर्वी लीक झालेल्या प्रश्नपत्रिकेसंदर्भातील साहित्य Telegram channels वरून मोठ्या प्रमाणावर शेअर होत असल्याचे समोर आल्यानंतर, परीक्षेची पारदर्शकता राखण्यासाठी NTA च्या शिफारशीनुसार केंद्र सरकारने Telegram वर तात्पुरती बंदी घातली.

Pavel Durov यांचे नेमके आरोप

भारतात बंदी आल्यानंतर काही तासांतच Pavel Durov यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर एक स्फोटक पोस्ट केली. त्यांनी आरोप केला की Reliance नावाची भारतीय टेलिकॉम कंपनी "BGP Hijacking" नावाच्या तंत्राचा वापर करून भारताबाहेरील, विशेषतः UAE मधील, लाखो Telegram वापरकर्त्यांचा अॅक्सेस मुद्दाम बाधित करत आहे.

Durov यांच्या मते ही "तोडफोड (sabotage) जाणीवपूर्वक" केली जात असून, याबाबत अनेकदा तक्रार करूनही Reliance ने त्याकडे दुर्लक्ष केले. यासाठी त्यांनी काही स्क्रीनशॉट्सही पुरावा म्हणून शेअर केले. यानंतर त्यांनी जगभरातील नेटवर्क ऑपरेटर्सना Reliance कडून येणाऱ्या अनधिकृत routing announcements नाकारण्याचे आवाहनही केले.

Reliance आणि Meta यांचा संबंध काय?

Durov यांनी आपल्या आरोपात असेही सुचवले की ही घटना "स्पर्धात्मक युद्धाचा" भाग असू शकते, कारण Reliance मध्ये Meta (WhatsApp ची मूळ कंपनी) चा अंशतः हिस्सा आहे. त्यांनी असेही म्हटले की भारतात Telegram वर बंदी आणण्यासाठी झालेल्या लॉबिंगमागेही Reliance आणि WhatsApp यांचा हात असू शकतो, असा संशय त्यांनी व्यक्त केला.

हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की Meta ची भागीदारी ही Reliance Industries च्या Jio Platforms मध्ये आहे (साधारण 10% हिस्सा), जी मुकेश अंबानी यांच्या मालकीची कंपनी आहे. WhatsApp हे भारतातील सर्वाधिक वापरले जाणारे मेसेजिंग अॅप असून, Telegram साठीही भारत हा डाउनलोड्सच्या बाबतीत सर्वात मोठा बाजार आहे.

Telegram चा दिल्ली उच्च न्यायालयात दावा

या बंदीला आव्हान देत Telegram ने केंद्र सरकारच्या निर्णयाविरोधात दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली आहे. न्यायमूर्ती तेजस करिया यांनी हे प्रकरण तातडीच्या आधारावर सुनावणीस घेण्याचे मान्य केले आहे. Durov यांनी असेही म्हटले की ही बंदी लीकशी संबंध नसलेल्या 150 दशलक्षाहून अधिक सर्वसामान्य भारतीय वापरकर्त्यांना विनाकारण शिक्षा देणारी आहे.

वादात गोंधळाचा मुद्दा

या संपूर्ण प्रकरणात एक महत्त्वाचा मुद्दा समोर आला आहे. एका उद्योग क्षेत्रातील सूत्राने Durov यांचे आरोप "दिशाभूल करणारे" असल्याचे सांगितले. त्यांच्या मते, Durov यांनी Reliance Communications (अनिल अंबानी समूहाची कंपनी) आणि Reliance Jio / Reliance Industries (मुकेश अंबानी समूहाची कंपनी, ज्यात Meta चा हिस्सा आहे) या दोन वेगळ्या कंपन्यांमध्ये गल्लत केली असावी. या दोन्ही पूर्णतः वेगळ्या कंपन्या असून, एकमेकांशी मालकीच्या दृष्टीने संबंधित नाहीत.

सर्वसामान्य वापरकर्त्यांवर परिणाम

Telegram चे भारतात 150 दशलक्षाहून अधिक वापरकर्ते आहेत, जे जगातील सर्वाधिक आहेत. या तात्पुरत्या बंदीमुळे चॅनेल्स, ग्रुप्स आणि बिझनेस कम्युनिकेशनसाठी Telegram वापरणाऱ्या सामान्य नागरिकांना मोठा फटका बसला आहे. दुसरीकडे, परीक्षेची शुचिता राखण्यासाठी हे पाऊल आवश्यक होते, असे सरकारचे म्हणणे आहे. यामुळे "डेटा सुरक्षा विरुद्ध सर्वसामान्यांची सोय" हा वाद पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे.

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

📢 Disclaimer: वरील माहिती विविध विश्वासार्ह वृत्तसंस्थांच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. हे प्रकरण सध्या न्यायप्रविष्ट असल्याने यातील आरोप-प्रत्यारोप अद्याप सिद्ध झालेले नाहीत.